Hallux abducto valgus (scheefstand grote teen)

Hallux abducto valgus (scheefstand grote teen)

Een hallux abducto valgus, halgus valgus, hallux valgus, wat is het nou?

Het lijkt erop dat één ding zeker is in deze aandoening. En dat is dat de grote teen niet meer zo staat als dat hij zou moeten staan. De officiële benaming is een hallux abducto valgus, afgekort als HAV. Maar om de tongbreker eruit te halen laten we het vaak bij hallux valgus. In de rest van dit artikel gebruik ik de afkorting. Wel zo makkelijk voor het leescomfort 😉 De HAV is overigens één van de grootste veroorzakers van pijn in het gewricht van de grote teen…

De HAV is een aandoening waarbij er inderdaad scheefstand en vaak ook pijn optreedt in het gewricht van de grote teen. De grote teen gaat richting de kleinere tenen wijzen en het eerste middenvoetsbeentje wijst richting de andere voet. Daardoor ontstaat de beroemde knobbel. Vaak neemt de scheefstand en knobbelvorming bij het ouder worden steeds meer toe. Er zijn verschillende gradaties, waarbij in het uiterste geval de grote teen verstoppertje gaat spelen onder de kleinere tenen. De gradatie en de klachten die optreden bepalen de interventie.

Hoe kan het dan zover komen? Het antwoord is simpel: genen. In 2007 deden Vidal en collega’s onderzoek naar de stamboom van 350 met HAV. Wat bleek? In 90% van de gevallen kwam de HAV vaker in de familie voor! Wat verder uit het onderzoek bleek is dat vooral de vrouwelijke helft van de verschillende families werd getroffen, maar dat de ernst van de aandoening niet verschilde tussen mannen en vrouwen. Beide geslachten kunnen dus evenveel klachten hebben.

Dat verschil tussen mannen en vrouwen brengt ons direct bij de volgende factor. Dat is, jawel, schoeisel. De Franse wetenschapper Mafart deed in 2007 onderzoek aan 300 verschillende eerste middenvoetsbeentjes die zijn gevonden in een Franse necropolis. Hij vond een HAV alleen bij mensen die ouder waren geworden dan 30 jaar. En nu komt ie: aan de botjes uit 16e en 17e eeuw vond hij er meer bij mannen. Wat blijkt? In die tijd droegen mannen nogal eens smalle schoenen van hard, stijf leer met een hakje. En wat doet een substantieel aantal vrouwen in onze moderne westerse maatschappij? Juist ja. Het lijkt er dus op dat de schoenen die vrouwen dragen mede veroorzakend zijn. Maar toen kwam er in 2012 een sterk onderzoek van Nix en collega’s. Zij legden 16 studies naar de risicofactoren van de HAV naast elkaar en vonden een zwak verband tussen schoeisel en het ontstaan van HAV.  We denken dat schoeisel invloed heeft, maar op basis van bovenstaande weten we dat niet zeker. Wordt ongetwijfeld vervolgd…

Tot slot is er natuurlijk nog het voettype. Nix en collega’s vonden in hetzelfde onderzoek slechts een zwak verband tussen voettype en het optreden van HAV. Toch wordt vaak genoemd dat het hebben van een platvoet of “doorgezakte” voet een veroorzakende factor kan zijn. Klinisch gezien klopt het omdat bij een standsafwijking de verhoudingen tussen de voetgewrichten veranderen. En daarmee veranderd dan ook de belasting op het grote teengewricht, waardoor deze scheef zou kunnen gaan staan. In de praktijk zien we de HAV ook veelal optreden bij het genoemde voettype. Uiteindelijk weten we dat we de pijn die met het optreden van de HAV gepaard gaat wél kunnen behandelen. En dat is het waar het uiteindelijk om gaat.

De Cochrane collaboration is een grote instantie in de wetenschappelijke wereld. In 2008 deden zij onderzoek naar het effect van inlegzolen op de pijn bij HAV. Mensen jonger dan 60 jaar die met een inlegzool werden behandeld hadden na 6 maanden minder pijnklachten in vergelijking met een groep die niet werd behandeld. Op een termijn van 6 tot 12 maanden was een operatie echter effectiever t.o.v. inlegzolen. Het eerste kan ik bevestigen: uit ervaring weet ik dat inlegzolen inderdaad een goed effect hebben op pijn. Of ze de HAV ook echt corrigeren of verdere verergering voorkomen is niet duidelijk. Het tweede aspect, operaties, is wat lastiger.

De meest voorkomende operatieve ingreep aan de voeten is toch wel de HAV procedure. Er zijn er verschillende, allemaal aangepast op de gradaties en wat de orthopedisch chirurg wil bereiken. Met name de SCARF osteotomie lijkt een goede ingreep te zijn. De grootste angst zit vaak in het risico op terugkerende klachten. Uit de praktijk blijkt inderdaad dat klachten nogal eens terugkeren of dat de teen zomaar weer scheef gaat staan.

Wat in ieder geval sowieso geen effect heeft: nachtspalken en siliconen orthesen (die stukjes voor tussen de tenen). Nachtspalken werken alleen ’s nachts, terwijl je wanneer je staat de spieren rondom het grote teengewricht aanspant. En juist het gebrek aan balans in spierspanning én de verweking van de bandjes rondom het grote teengewricht (op basis van die verkeerde genen…) zorgen voor het ontstaan van de HAV. Dat is ook direct de reden dat siliconen orthesen je niet gaan helpen. Alles wat voor spreiding van de tenen zorgt en druk geeft in een andere richting, zorgt er door de afwijkende spierspanning voor dat de druk in omgekeerde richting toeneemt en dus mogelijk het probleem verergert.

Concluderend kan ik daarom het volgende adviseren:

  • De behandeling van voorkeur bij pijnklachten dient een inlegzool te zijn om de pijn te reduceren. De (manueel) fysiotherapeut lijkt op basis van klinische ervaring én de literatuur ook een rol te krijgen: de kleine spiertjes rondom het gewricht dienen behandeld te worden om de balans terug te brengen. Zeker in combinatie met een inlegzool kan dit zeer effectief zijn.
  • Een operatie adviseer ik pas bij ernstige varianten waarbij het looppatroon ernstig is gestoord en andere therapie niet heeft geholpen. Dit omdat er naast de revalidatie ook littekenweefsel ontstaat.

Een video over de behandeling zie je hier!

En zoals bij alles wat genetisch is: geen enkele behandeling kan de genen veranderen. Dat wil dus zeggen dat we vooraf niet goed een prognose kunnen geven over het effect van een behandeling.

Heb jij of denk jij ook een HAV te hebben? Maak dan een afspraak, ik help je graag!

Geen reactie's

Geef een reactie